{"id":94,"date":"2025-01-22T10:53:54","date_gmt":"2025-01-22T10:53:54","guid":{"rendered":"https:\/\/yu-ki.org\/?p=94"},"modified":"2025-07-11T14:53:52","modified_gmt":"2025-07-11T14:53:52","slug":"ki-und-ethik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/2025\/01\/22\/ki-und-ethik\/","title":{"rendered":"AI \u00fb exlaq"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">P\u00ea\u015fk\u00ea\u015f<\/h2>\n\n\n\n<p>Zekaya s\u00fbn\u00ee (ZS) yek ji p\u00ea\u015fketin\u00ean teknoloj\u00eek \u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean serdema me t\u00ea hesibandin. Ew c\u00eehana kar, tenduristiy\u00ea, perwerdehiy\u00ea \u00fb hema hema hem\u00ee war\u00ean jiyana civak\u00ee diguher\u00eene. Di heman dem\u00ea de, p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna bilez a ZS gelek pirs\u00ean et\u00eek\u00ee derdixe hol\u00ea: Em \u00e7awa pi\u015ftrast dikin ku ZS bi dadperwer\u00ee, zelal\u00ee \u00fb ewleh\u00ee t\u00ea bikar an\u00een? Em \u00e7awa maf\u00ean takekesan dipar\u00eazin?<\/p>\n\n\n\n<p>Ev gotar nih\u00ear\u00eenek gi\u015ft\u00ee li ser pirs\u00ean et\u00eek\u00ee y\u00ean navend\u00ee y\u00ean derdora AI p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike, terman rave dike, derfet \u00fb xetereyan vedib\u00eaje, \u00fb n\u00ee\u015fan dide \u00e7ima et\u00eek ji bo p\u00ea\u015feroja AI ne\u00e7ar e.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>P\u00eanas\u00een \u00fb \u015eirovekirina Terman<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Exlaq binbe\u015fek felsefey\u00ea ye ku bi exlaq, nirx \u00fb norman re mij\u00fbl dibe da ku diyar bike ka \u00e7i wek\u00ee kiryarek rast t\u00ea hesibandin.<\/p>\n\n\n\n<p>Exlaqa AI bi taybet\u00ee li ser bandor\u00ean exlaq\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ean pergal\u00ean AI disekine. Ew pirs\u00ean wek\u00ee van derdixe hol\u00ea:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u00c7awa dikare p\u00ea\u015f\u00ee li cudakariya ji h\u00eala AI ve were girtin?<\/li>\n\n\n\n<li>Div\u00ea algor\u00eetma ji bo girtina biryaran \u00e7i nirxan bikar b\u00eenin?<\/li>\n\n\n\n<li>K\u00ee berpirsiyar\u00ea biryar\u00ean ku ji h\u00eala AI-y\u00ea ve t\u00eane girtin e?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pa\u015fxane \u00fb P\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbn<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Bi p\u00ea\u015fketin\u00ean di f\u00earb\u00fbna mak\u00eeney\u00ea \u00fb tor\u00ean neural\u00ee de, AI di dehsal\u00ean daw\u00ee de her ku di\u00e7e bih\u00eaztir b\u00fbye. Her \u00e7end ser\u00eel\u00eadan\u00ean AI y\u00ean destp\u00eak\u00ea bi piran\u00ee bi kar\u00ean teng ve s\u00eenordar b\u00fbn (m\u00eenak, l\u00eestina satranc\u00ea), pergal\u00ean \u00eeroy\u00een dikarin qalib\u00ean tevlihev nas bikin \u00fb bi serbixwe &quot;f\u00ear bibin&quot;.<\/p>\n\n\n\n<p>Di heman dem\u00ea de, n\u00eeqa\u015f\u00ean li ser aliy\u00ean et\u00eek\u00ee j\u00ee z\u00eade b\u00fbne. Qonax\u00ean destp\u00eak\u00ea we\u015fandina r\u00eabernamey\u00ean et\u00eek\u00ee ji h\u00eala r\u00eaxistin\u00ean navnetewey\u00ee ve (m\u00eenak, Prens\u00eeb\u00ean OECD ji bo Zekaya S\u00fbni 2019) \u00fb stratejiy\u00ean AI y\u00ean netewey\u00ee ne ku bi e\u015fkerey\u00ee et\u00eek\u00ea wek\u00ee qadek \u00e7alakiy\u00ea tekez dikin.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kar \/ Prens\u00eeb<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>S\u00eestem\u00ean AI gelek daneyan anal\u00eez dikin, qaliban nas dikin \u00fb biryar an p\u00ea\u015fniyaran didin.<\/p>\n\n\n\n<p>Prens\u00eeb\u00ean exlaq\u00ee y\u00ean ku div\u00ea b\u00eane \u015fopandin ev in:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u015eefaf\u00ee:<\/strong>&nbsp;\u015eefafiyeta biryaran.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Dadperwer\u00ee:<\/strong>&nbsp;D\u00fbrketina ji cudakar\u00ee an j\u00ee xapandina s\u00eestemat\u00eek.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Parastina daneyan:<\/strong>&nbsp;Bi awayek\u00ee ewle \u00fb berpirsiyarane agahiy\u00ean kesane bi kar b\u00eenin.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Berpis\u00eeyar\u00ee:<\/strong>&nbsp;Dabe\u015fkirina zelal a berpirsiyariy\u00ea di rew\u015fa xelet\u00ee an zirar\u00ea de.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Berdewam\u00ee:<\/strong>&nbsp;P\u00ea\u015fvebirin \u00fb bikaran\u00eena \u00e7avkaniy\u00ean bik\u00earhat\u00ee.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Qad\u00ean ser\u00eel\u00eadan\u00ea<\/h2>\n\n\n\n<p>Pirs\u00ean et\u00eek\u00ee hema hema di hem\u00ee war\u00ean sepandina AI de derdikevin hol\u00ea, m\u00eenak\u00ee:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Parastina saxlem\u00eey\u00ea:<\/strong>&nbsp;Pi\u015ftgiriya te\u015fh\u00ees, p\u00ea\u015fniyar\u00ean dermankirin\u00ea.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00c7avkaniy\u00ean Mirovan:<\/strong>&nbsp;P\u00ea\u015f-hilbijartina serl\u00eader a otomat\u00eek.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Maf\u00ee:<\/strong>&nbsp;Nirxandina r\u00eeska s\u00fbcdaran an p\u00ea\u015fniyarkirina cezayan.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Bazarkirin:<\/strong>&nbsp;Reklam\u00ean kesane y\u00ean li ser bingeha daney\u00ean reftar\u00ee.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>R\u00eaveberiya gi\u015ft\u00ee:<\/strong>&nbsp;Dabe\u015fkirina otomat\u00eek\u00ee ya al\u00eekariy\u00ean civak\u00ee.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Derfet \u00fb Potansiyel<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Biryar\u00ean dadperwertir:<\/strong>&nbsp;Dema ku bi awayek\u00ee rast were bikaran\u00een, AI dikare bibe al\u00eekar ku xetereya li ser mirovan k\u00eam bibe.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>P\u00eavajoy\u00ean bileztir:<\/strong>&nbsp;Otomasyon bar\u00ea karker\u00ean j\u00eahat\u00ee sivik dike \u00fb dem\u00ea xilas dike.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pi\u015ftgiriya takekes\u00ee:<\/strong>&nbsp;Derman\u00ean kesane an p\u00ea\u015fniyar\u00ean perwerdehiy\u00ea dikarin bi saya AI-\u00ea pir ba\u015ftir bibin.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pirsgir\u00eak\u00ean Global \u00e7areser bikin:<\/strong>&nbsp;Bikaran\u00eena AI di model\u00ean avheway\u00ea an j\u00ee di al\u00eekariya karesatan de.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">R\u00eesk \u00fb Rexne<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Neb\u00fbna \u015fefafiyet\u00ea:<\/strong>&nbsp;Gelek s\u00eestem\u00ean AI-\u00ea bi nav\u00ea &quot;qutiy\u00ean re\u015f&quot; in - p\u00eavajoy\u00ean biryargirtina wan dijwar e ku meriv f\u00eam bike.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Bi\u00e7\u00fbkd\u00eetin\u00ee:<\/strong>&nbsp;Eger daney\u00ean perwerdey\u00ea bi al\u00eegir\u00ee bin, pergal\u00ean AI dikarin p\u00ea\u015fdaraziy\u00ean hey\u00ee xurt bikin.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Windakirina kontrol\u00ea ji aliy\u00ea mirovan ve:<\/strong>&nbsp;Di s\u00eestem\u00ean pir otomat\u00eek de, destn\u00ee\u015fankirina berpirsiyariy\u00ea bi awayek\u00ee zelal dikare dijwar be.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pirsgir\u00eak\u00ean nepeniya daneyan:<\/strong>&nbsp;Serl\u00eadan\u00ean AI pir caran m\u00eeqdar\u00ean mezin \u00ean daney\u00ean kesane berhev dikin \u00fb p\u00eavajo dikin.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Gir\u00eaday\u00ee:<\/strong>&nbsp;Civak dikarin pir z\u00eade bi AI-\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee bibin \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee j\u00eahat\u00eey\u00ean gir\u00eeng winda bikin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Xelas\u00ee<\/h2>\n\n\n\n<p>AI derfet\u00ean mezin p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike, l\u00ea di heman dem\u00ea de pirs\u00ean bingeh\u00een \u00ean exlaq\u00ee derdixe hol\u00ea. Ji bo ku ev teknoloji di demek dir\u00eaj de bi berpirsiyar\u00ee were pejirandin \u00fb bikar an\u00een, r\u00eabernamey\u00ean exlaq\u00ee y\u00ean zelal, qa\u00eedey\u00ean gir\u00eaday\u00ee \u00fb n\u00eeqa\u015f\u00ean berfireh \u00ean civak\u00ee hewce ne.<\/p>\n\n\n\n<p>Di p\u00ea\u015feroj\u00ea de, pirsa &quot;\u00e7awa&quot; AI t\u00ea bikar an\u00een d\u00ea gir\u00eeng be: ten\u00ea heke p\u00ea\u015fkeftin\u00ean teknoloj\u00eek bi nirx\u00ean wek\u00ee dadperwer\u00ee, \u015fefaf\u00ee \u00fb berpirsiyariy\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee bin, AI dikare be\u015fdar\u00eeyek rast\u00een ji bo civatek \u00e7\u00eatir bike.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Gir\u00eadan\u00ean din<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-stripes text-align-left\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/en\/topics\/ai-principles.html\" target=\"_blank\">OECD - Prens\u00eeb\u00ean AI<\/a><\/td><td>R\u00eabernamey\u00ean navnetewey\u00ee li ser p\u00ea\u015fkeftina berpirsiyar a AI - \u015fefaf\u00ee, dadmend\u00ee, ewleh\u00ee, t\u00ea de cih girtin.<\/td><\/tr><tr><td><a href=\"https:\/\/digital-strategy.ec.europa.eu\/de\/library\/ethics-guidelines-trustworthy-ai\" target=\"_blank\">Kom\u00eesyona YE - R\u00eabernamey\u00ean Exlaq\u00ee ji bo Zanyar\u00eeya S\u00fbni ya Bawerbar<\/a><\/td><td>Heft \u015fert\u00ean sereke ji bo AI-ya p\u00eabawer mirov-navend\u00ee, \u015fefaf\u00ee \u00fb hesabday\u00een in.<\/td><\/tr><tr><td><a href=\"https:\/\/www.ethikrat.org\/fileadmin\/Publikationen\/Stellungnahmen\/deutsch\/stellungnahme-mensch-und-maschine.pdf\" target=\"_blank\">Konseya Exlaq\u00ea ya Alman\u00ee - Mirov \u00fb Mak\u00eene<\/a><\/td><td>Daxuyaniyek berfireh li ser derfet \u00fb xeterey\u00ean AI di \u00e7ar\u00e7oveyek civak\u00ee de - balki\u015fandina ser xweser\u00ee, berpirsiyar\u00ee \u00fb r\u00eaziknamey\u00ea<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Einleitung K\u00fcnstliche Intelligenz (KI) gilt als eine der bedeutendsten technologischen Entwicklungen unserer Zeit. Sie ver\u00e4ndert Arbeitswelt, Gesundheitswesen, Bildung und nahezu alle Bereiche des gesellschaftlichen Lebens. Gleichzeitig wirft die rasante Entwicklung von KI zahlreiche ethische Fragen auf: Wie stellen wir sicher, dass KI fair, transparent und sicher eingesetzt wird? Wie sch\u00fctzen wir individuelle Rechte? Dieser Beitrag [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-94","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allgemeines-und-einfuehrungen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/94","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=94"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":537,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions\/537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=94"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=94"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yu-ki.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=94"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}